Architectuur Filmfestival Rotterdam Van donderdag 1 tot en met woensdag 7 november vindt het Architectuur Filmfestival Rotterdam (AFR) plaats. Op vier Rotterdamse locaties, Cinerama, Lantaren/Venster, het NAi en het Berlage Instituut laten filmklassiekers, documentaires, installaties, lezingen en presentaties zien dat film en architectuur meer raakvlakken hebben dan ooit. ArchiNed houdt van het festival een dagboek bij met het filmprogramma, verslagen en korte reacties per dag. (laatst bijgewerkt: 4 november 2001) LINKS Dagverslagen: woensdag 31 oktober donderdag 1 november vrijdag 2 november zaterdag 3 november zondag 4 november maandag 5 november dinsdag 6 november woensdag 7 november 31 oktober NAi Opening Architectuur Filmfestival Rotterdam City of the Sons, coloured pencil and grey wash on paper, 30.7 x 40.2 cm. (c) Filmmuseum Berlin - Deutsche Kinemathek. Woensdag vond de opening van het festival plaats met de vertoning van Metropolis. Metropolis werd in 1925 en 1926 opgenomen in de Ufa (Universum Film Aktiengesellschaft) Neu Babelsberg studio's nabij Berlijn en beleefde zijn première op 10 januari 1927. Het centrale thema van de film betreft de (machts)ongelijkheid tussen de werkgevers en werknemers en heeft als boodschap dat samenwerken de enige oplossing is voor een betere wereld. Filmmaker Fritz Lang werkte vanaf 1923 met zijn vrouw Thea von Harbou aan het script dat in 1926 ook als roman verscheen. De faam en roem van Metropolis zijn mede te danken aan de decors. Het verhaal gaat dat, nadat Lang een bezoek heeft gebracht aan New York het idee ontstaat om de toekomst uit te beelden met wolkenkrabbers. Erich Kettelhut ontwierp het decor van wolkenkrabbers, volle autowegen die als bruggen gebouwen met elkaar verbinden en een luchtruim gevuld met vliegtuigen. 'Metropolis - Hall of the Machines: View from Above, gouache and coloured pencil on cardboard, 27.5 x 35.5 cm. (c) Filmmuseum Berlin - Deutsche Kinemathek Het verschil tussen de gerestaureerde film en de versies die in de loop van de jaren in omloop waren is groot. Het gevoel naar een hele andere film te kijken drong zich af en toe op. Scčnes waarvan je alleen de stills kende kregen opeens een plaats, en de verhaal zelf won ook aan kracht. Langs film is een aanklacht tegen de ongelijkheid tussen arbeiders - die leven in de onderwereld - en de niet-handarbeiders - levende in de bovenwereld. Zijn afschuw tegen de 'roaring twenties' steekt hij niet onder stoelen of banken, maar ook revolutie is volgens hem geen oplossing. Alle Menschen sind Brüder, de oplossing ligt ergens in het midden, tussen hoofd en handen ligt het hart luidt zijn boodschap. De filmbeelden van Metropolis zijn zo sterk dat ze een plaats hebben gekregen in het collectieve geheugen, al was het maar door de videoclips van Queen en Madonna. Het is nu mogelijk om de film in een tamelijk oorspronkelijke versie te zien. De oorspronkelijke versie is in de loop van de tijd vele malen ge-edit, veel landen kennen hun eigen versie, de versie die op het filmfestival wordt getoond is een gerestaureerde versie die zoveel mogelijk het origineel benaderd. De filmmuziek gecomponeerd door Gottried Huppertz in 1926 wordt uitgevoerd op piano doot Joost Langeveld. Metropolis is nog op donderdag 1 november en vrijdag 2 november in Lantaren/Venster te zien is. (MB) Meer informatie over Metropolis zie de website van Metropolis Film Archive 1 november Cinerama 21:45 On the Town , Gene Kelly/Stanley Donen, 1949, 35 mm, 98' Lantaren/Venster programma: Science Fiction-programma 19.30 Metropolis, Fritz Lang, 1925 22.00 Things to Come, W.C. Menzies, 1936 2 november Berlage Instituut 19.00 Lezing Anthony Vidler (USA) Cinerama 21:45 Himmel über Berlin (Wings of Desire), Wim Wenders, 1987 Lantaren/Venster programma: Science Fiction-programma 15.00 Barbarella, Sven Augustijnen, 2000 15.18 Barbarella, Roger Vadim, 1968 19.30 Metropolis, Fritz Lang, 1925 22.00 Logan's Run, Michael Anderson, 1976 22.30 Robinson in Space, Patrick Keiller, 1997 Lezing Anthony Vidler De lezing in het Berlage instituut van Anthony Vidler, Anerikaanse architectuurcriticus en dean van de befaamde architectuurschool Cooper Union in New York, was aangekondigd in het kader van het Architectuur Filmfestival. Over film ging het helaas niet. Vidler verontschuldigde zich tijdens een informeel gesprek achteraf weliswaar voor dit gemis, maar gaf tegelijk te kennen dat het onderwerp hem de laatste tijd niet meer zo bezig hield. En dat was jammer want in zijn laatste boek 'Warped Space' zijn twee aardige hoofdstukken gewijd aan de relatie tussen film en architectuur. Verder discussierend over het ruimtebegrip in architectuur, film en nieuwe media bleek hij er toch wel over na te denken en er eventueel (na nog wat verder denken) nog wel iets over te willen zeggen. Volgend jaar misschien? Vidler zei dat best te willen (gelijk vastleggen, Judith). Waar het wel over ging? Zoals vaker was Vidlers lezing helaas een voorlezing, een opgelezen uitgeschreven tekst met beeld, die net zo vol en dicht was als zijn gepubliceerde teksten. Daar was voor de zaal alleen met een gedegen voorkennis van zijn thema's - angst, anxiety, the uncanny in architecture en meer recent de aard van de digitale ruimte - en alleen met de grootste moeite een touw aan vast te knopen. De ideeëndichtheid die in een geschreven tekst nog wel over te dragen is, is dat zelden of nooit als deze tekst voor een luisterend publiek in een bedompt zaaltje wordt voorgedragen. Het zou best eens een erg goed stuk kunnen zijn, maar mag ik het alsjeblieft nog even nalezen? Er valt in dit korte bestek alleen maar van te zeggen dat geïnteresseerden zijn boeken maar eens moeten gaan lezen. Het moderne ruimtebegrip, de psychologie van dit ruimtebegrip, Empty space in Daniel Libeskinds Joods Museum in Berlijn en de afwezigheid van ruimte of No-Space in de hedendaagse (digitale) ruimte, wie er meer over wil weten kan zijn of haar tanden aan Warped Space of het eerdere (en betere) The Architectural Uncanny stukbijten. Over film en architectuur wellicht een volgende keer. Piet Vollaard Barbarella Van alle science fiction films lijkt Barbarella wel de meest eerlijke. Vol ironie en zelfspot toont deze film een best aannemelijk toekomstbeeld vol menselijke excessen en onvolkomenheden. Geen overrompelende dialogen van hyperintelligente 'crew members', maar een naïve, uitermate sexy Jane Fonda (in haar pre-arobics-era) die telkens haar spaceship uitkomt in een nieuwe pluche en plastic combi (doorzichtig vooral op borst en buik). Dit alles in een decor dat alle ideeën over de vormgeving van de jaren zestig etaleert. Tussen alle onderhuidse humor door, komen terloops universele waarheden langswaaien. Barbarella's spaceship heeft een interieur als een grot van kunstbont. De bedieningspanelen zijn van perspex en haar schietgerei heeft de onschuldige curves van flora. Deze vormgeving heeft de SF in die tijd (1968) een veel menselijkere draai gegeven. Plotseling was de technologie niet alleen maar metaal met knopjes (het liefst met een niet bij te houden operator die bedieningspanelen bedient zo groot als een schoolbord). Barbarella toont een wereld waarin de mensen juist warmte en comfort kunnen vinden in de techniek. Dit is prachtig uitgebeeld in de eerste scene waar Barbarella zich in de eenzaamheid van haar spaceship in gewichtloosheid uitkleedt. Deze scene heeft een eeuwige traagheid waar het zelfgenot van afdruipt. Eenmaal naakt drukt ze op een knop waarmee haar gewichtloosheid wordt opgeheven en valt ze met een zucht in het pluche kussen van de vloer. Sebas Veldhuisen Logan's run Een toekomstige stad onder de koepel van Buckminster Fuller. De inwoners leven in het schijnbare geluk van gemeenschappelijkheid. Elke generatie heeft een eigen kleur kleding. Als de rood oplichtende diamant in de handpalm (the life clock) begint te knipperen breekt je laatste (30ste) levensjaar aan. Je leven sluit je af in het caroussel (een soort stierenvechters arena) waar je met je generatiegenoten wordt omgebracht om te worden 'renewed'. Een overzicht over de stad in miniatuur (je ziet haast de lijmklodders hangen) inclusief individueel hoge-snelheidsvervoer door perspex buizen, wordt afgewisseld door interieurbeelden met de typische jaren '70 lounge-sfeer. Grote bloembakken met palmboompjes, veranda's en een zoete moraal. Allemaal heel begrijpelijk maar wel erg serieus. Sebas Veldhuisen 3 november Cinerama 21:45 Rear Window, Alfred Hitchcock, 1954 Lantaren/Venster programma: De Stad als Werkplaats 19.30 4Tokens Courzand, Angelika Oei/Clara van Gool, 1993 19.38 Wanna Get In On It , René Hazekamp, 1990 19.43 Hunt Down, René Hazekamp, 1991 19.53 Enclosed, Marijke Jongbloed, 2000 20.02 Men of Good Fortune, Dick Hauser, 2000 20.11 Erasmus Spitzen - Crossing a Bridge on Points , Noud Heerkens, 1998 20.20 Lost, Willem van de Sande Bakhuyzen, 2001 programma: Science Fiction-programma 22.00 Electronic Labyrinth: THX-1138 4EB, George Lucas, 1967, 22.20 Forbidden Planet, Fred M. Wilcox, 1956 Electronic Labyrinth: THX-1138 4EB Deze eindexamenfilm van George Lucas (Star Wars) die later is bewerkt tot feature movie met Francis Ford Coppola, geeft een prachtige impressie van de bedreiging van een zich steeds verder ontwikkelende technologische maatschappij. In de twintig minuten dat de film duurt zie je een vluchtende man in een kleurloos gangenstelsel. Zijn vlucht wordt telkens onderbroken door beelden uit een controlekamer van waaruit de surveillancecamera's worden bediend. De film is niet meer dan dat. Geweldig. Dit gegeven wordt ondersteund door het prachtig kille grijs-blauw van monitoren met de rafelige typografie van codes en woorden die soms op het beeld liggen. De alarmerende kilte van een te ver doorgeschoten technologisering wordt hier in de meest eerlijke vorm neergezet. Wat ongelooflijk zonde dat we deze film maar één keer op dit festival kunnen zien, en waarschijnlijk maar één keer in ons leven, hij is namelijk niet in omloop. Hij is wel als video te huur als THX-1138 in de gepolijste versie. (een aanrader voor alle Richard Meiers onder ons, om het eigen cynisme beter te begrijpen) Sebas Veldhuisen Forbidden Planet Klungeliger kan haast niet. Deze SF-film van halverwege de jaren vijftig zit vol clichés die je aan dat tijdperk toekent. Slecht spel, een kluchtig verhaal, bevallige domme blondjes in te korte rokjes met een vrolijkheid van een musical. Zonder een traantje, zelfs zonder de Prodent-smile te doorbreken sterven onder het oog van de 'Skipper' de bemanningsleden een gruwelijke dood. Vervolgens pakt 'Hi-hi-Skipper!' het bevallige mokkeltje bij haar wespentaille om haar de werkelijkheid van het leven te besparen (pfff, wat een macho). Maar goed, interessant is het wel als historisch document over het gedachtengoed van de naoorlogse vormgeving. Het ruimteschip is hier gewoon een vliegende schotel, het bedieningspaneel, slechts 1 monitor met een geweldige glazen bol (drsn. 2 m.) die een 3d kaart van het universum voorstelt. Duidelijk afleesbaar is de relatie tot tijdgenoten als Oscar Niemeijer (zondagavond 22.00uur!!!) en Jean Prouvée. Het huis van Morbius (het geniale brein van het kwaad) lijkt een vakantievilla in de Provence. Interessant is het daarachtergelegen laboratorium, vol zichtbare bedienigspanelen met grote knoppen (waarom maken we tegenwoordig alles steeds kleiner met minder knopjes?). Robbie de robot is misschien in deze film wel de meest bijzondere inspiratie geweest voor latere vormgeving. Hij is een roestvrij stalen versie van het Michelin-mannetje met een doorzichtig hoofd vol macro-technologie. Ondanks zijn totaal onbeholpen voorkomen en stuntelige voortbeweging blijkt hij tot alles in staat te zijn: van het reproduceren van molecuulstructuren voor de voedselvoorziening tot het optillen van huizen etc. Hij kan alleen niet doden. Gelukkig. We hoeven toch niet bang te worden van al die techniek? Sebas Veldhuisen 4 november Cinerama 21:45 Chinatown, Roman Polanski, 1974 Lantaren/Venster programma: Documentairedag 13.00 Berlin's Jewish Museum: A Personal Tour with Daniel Libeskind , Michael Blackwood, 2001 13.45 Calatrava, God does not throw Dice, Catherina Adda, 2000, 15.00 JK John Körmeling (premičre), Jeroen Visser, 2001 19.30 Een Ouderwetse Vernieuwer: J.J.P. Oud 1890-1963, Robert van Alphen, 2001 19.58 Le Corbusier en Inde, Manu Rewal, 2000 22.00 Brasilia, Robert Suermondt, 1998 22.18 Oscar Niemeyer: An Architect committed to his Century, Marc Henri Wajnberg, 2000 De koning van de one-liner John Körmeling is de koning van de one-liner. Zijn altijd verbluffend eenvoudige oplossingen voor complexe problemen laten zich vrijwel altijd in één of hooguit enige zinnen vertellen. Zoals het een goede one-liner betaamt balanceert het idee bovendien vaak op het grensvlak van ironie en infantiliteit. "Een kind kan de was doen. Waarom heeft niemand dit eerder bedacht? Snap je die sukkels nou, die dit plan niet onmiddellijk willen uitvoeren?" lijkt Körmeling na elk in twee zinnen en een snelle schets gebracht voorstel te willen zeggen. De oprecht verbaasde blik dat het Museumplein niet in een 24-baans snelweg is veranderd en de sardonische grijns waarmee hij bijvoorbeeld zijn 'Hondenpak voor auto met grijs kentekenbewijs', zijn sigarettenmerk "Verboden te Roken' of zijn 'Parkeervaktapijt" presenteert, zijn tekenend voor al zijn projecten. In de documentaire 'JK - John Körmeling' van Jeroen Visser, die zondagmiddag tijdens het Architectuur Filmfestival zijn premičre beleefde, geeft deze kant van Körmeling alle ruimte. Er valt dus veel te lachen tijdens de 50 minuten waarin Körmeling alle kans krijgt om zichzelf en zijn gedachtengoed te presenteren. De documentaire is gemaakt in opdracht van het Prins Bernard Cultuurfonds naar aanleiding van de David Roëllprijs voor beeldende kunst die Körmeling vorig jaar ontving. In die zin is de documentaire perfect uitgevoerd, een feestelijke portret van de kunstenaar. Maar het wordt toch zo langzamerhand eens tijd dat de Pietje Bell van de Nederlandse architectuur en beeldende kunst eens wat serieuzer aan de tand wordt gevoeld. Wat is eigenlijk de waarde en betekenis van Körmeling voor de Nederlandse architectuur en beeldende kunst? In hoeverre is zijn houding, die een regelrecht vervolg lijkt op de Russische constructivisten zoals Tatlin- maar dan zonder ideologie - zinvol en anders dan die van zijn voorgangers? In hoeverre overstijgt Körmelings werk de one-liner? Wat beklijft er eigenlijk nadat de lach en de ironie zijn verstorven, die het zicht op mogelijke diepere lagen in zijn werk eerder lijkt tegen te houden dan dat ze die oplicht? Aan dergelijke vragen komt de documentaire niet toe. John Körmeling verdient de hommage ten volle. Maar hij verdient zo langzamerhand óók eens een intelligent en kritisch commentaar op zijn doen en laten, een auteur of filmer die aan de charme van zijn persoonlijkheid en zijn one-liners weet te ontsnappen om zo de werkelijke waarde van Körmelings werk voor het voetlicht te halen. Zo die bestaat. Piet Vollaard De documentaire wordt woensdag aanstaande uitgezonden in het uur van de Wolf, Nederland 3, 20.33. Videorecorders op scherp, want ondanks alles is het een vermakelijke film over een charmante dwarsligger. Niemeyer eternal Voorafgaand aan een documentaire over de Braziliaanse architect Oscar Niemeyer kreeg het publiek een video voorgeschoteld van Robert Suermondt over Brasilia, de utopische hoofdstad van het post-koloniale Brazilië dat in de jaren '50 op zoek was naar een eigen identiteit. Erg overtuigend was de film niet, wat voornamelijk te wijten was aan de quasi-dogma '95-achtige cameragebruik. Ook wekte deze film niet het verlangen eens in levende lijve door deze utopie te willen lopen. Dit werd direct rechtgezet door de aansluitende documentaire over Niemeyer van Marc Henri Wajnberg. Deze architectuurdocu kon even makkelijk in de reeks science fiction geplaatst worden. Het beginshot toont het Contemporary Art Museum, Niteroi, als een UFO (zoals de architect het dus niet bedoeld had, het is namelijk een bloem). Niemeyer zelf aan het roer stuurt de UFO op de lokatie af en suist daarbij over het eeuwig zonnige Rio. Vanuit de rook van de landing, komt de hoogbejaarde captain Niemeyer traag de hellingbaan af. Vanaf dat moment hang je aan de lippen van deze genie en reist met hem door het hele land op zoek naar de gematerialiseerde uitvoeringen van zijn prachtig abstracte schetsjes die hij doorlopend in deze docu maakt ter illustratie van zijn ideeën. Naast een heel verfijnde documentatie van de meeste gebouwen met hun meest karakteristieke details, worden scenes getoont uit Brazielië's roerige geschiedenis die een duidelijk kader vormen voor Niemeyers gedachtengoed. Mooi is natuurlijk de scene waarin Fidel Castro de twee koppen kleinere architect de hemel in roemt. Niemeyer eternal! Als je al niet een enorme bewonderaar van Niemeyer was ben je het na deze docu in ieder geval. Knap dat Wajnberg het voor elkaar krijgt de tranen uit je ogen te trekken bij de laatste scene waar de Meester Architect terugblikt op zijn leven 'com muito saudade' (zoiets als heimwee maar dan dieper). Een meesterwerk zowel filmisch als overdrachtelijk. Je begrijpt even wat schoonheid inhoudt. Sebas Veldhuisen 5 november Berlage Instituut 19.00 Mapping Spaces: Tokyo Presentatie cd-rom Tokyo, Raul Bunschoten (NL) Urban Feedback: Tokyo, Giles Rollestone (UK) Cinerama 21:45 Liquid Sky, Slava Tsukerman, 1983 Lantaren/Venster 19.30 The Dilapidated Dwelling, Patrick Keiller, 2000 The Dilapidated Dwelling Patrick Keiller, de maker van deze BBC serie over het vervallen Engelse huis, gaf aan een publiek van helaas maar 5 mensen een introductie. Zijn documentaire geeft een overzicht van de Engelse huizenvoorraad annu nu, waarin de prijzen ver boven een aanvaardbaar niveau liggen voor woningen die nog veel verder onder een aanvaardbaar leefniveau liggen. Al met al, de hoop op betere woningen is op dit eiland ver te zoeken. De docu geeft een mooi overzicht van alle pogingen van architecten in de afgelopen eeuw die een hoogwaardige huizenproductie voorstonden. Eames, Buckminster-Fuller, Cedric Price etc. komen aan het woord in historische opnamen. De overtuigingskracht van hun ideologie is nog steeds groot. Dus hoe komt het dan dat er nog steeds zo omslachtig traag, duur, fantasieloos en traditioneel gebouwd wordt? Het antwoord ligt natuurlijk in de stugheid van enkele monopolisten die deze markt bepalen.De architect komt er meestal alleen maar aan toe het ideale huis voor zichzelf neer te zetten. Ik ben benieuwd naar zijn lezing om 19:00 op dinsdag in het Berlage instituut. Sebas Veldhuisen Liquid Sky In eerste instantie is het moeilijk te begrijpen wat deze film met interieurarchitectuur te maken heeft (van welk thema het toch een onderdeel uitmaakt). Maar plaats je het in de hele reeks van de jaren '30 (things to come) tot de jaren '80 waarin Liquid Sky is gemaakt begrijp je de reden. Waar de science fiction zich tot de jaren '60 uitleefde in het overrompelen met een verontwikkelde technologie, inclusief alle knopje en lichtjes, toont onder andere Barbarella een wat menselijkere technologie vol pluche en plastic. THX-1138 schrikt de kijker juist weer af door de bedreiging van de controlemaatschappij, waar Liquid Sky dan misschien het cynische antwoord op is: een apathische mensheid, verslaafd aan heroïne en liefdeloze sex, in een stad die niet meer is als een noodzakelijk decor. De twin towers zijn in dit decor de meest sprekende figuranten en verwijzen naar de lange benen van de hoofdrolspeelster Anne Carlisle. Kortom, goed samengevat in de volgende recensie: Offbeat, bizarre, sexually blunt sci-fi thriller about aliens in Manhattan hungry for endorphins. Acclaimed low-budget-yet-striking imagery, noteworthy performances please art-house devotees, sci-fi fans seeking entertainment far off mainstream path. Tsja, een algemene indruk van de volle zaal: geweldig! Sebas Veldhuisen 6 november Cinerama 21:45 The Conversation, Francis Ford Coppola, 1974 Lantaren/Venster programma: Suburban Cities 19.30 Machine-oog , Jan Frederik Groot, 2000 19.42 Wonderland, John O'Hagan, 1997 7 november Berlage Instituut 19.00 Lezing Patrick Keiller (UK) De architect als filmmaker Cinerama 21.45 Alphaville, Jean Luc Godard (met DJ Scanner), 1965 Lantaren/Venster programma: Suburban Cities 19.30 Winkelhart, Ben van Lieshout, 2001 19.50 Occupied, Peter Downsborough, 2000 20.10 New York, Jem Cohen, 2001 20.25 Visible Cities, Babette Mangolte, 1991 gehele week NAi dooropend filmprogramma De stad als werkplaats De Maasbruggen, Paul Schuitema, video, 14' Images from a Moving City, Karel Doing, 2001, video, 37' 10.00-17.00 Toegangskaarten voor de films zijn verkrijgbaar op de locaties waar defilmvertoning plaatsvindt. Voor alle filmvoorstellingen in Lantaren/Venster en Cinerama kunnen kaarten worden gereserveerd via de website van het AFR. Architectuur Filmfestival Rotterdam 25 oktober 2001 Aankondiging van het filmfestival. Architectuur Filmfestival Rotterdam De officiële site met programma en achtergrondinformatie over de films Lantaren/Venster Bioscoop: Gouvernestraat 133 Rotterdam res: 010-277 2277 NAi Museumpark 25 Rotterdam tel: 010-440 1201 Berlage Instituut Botersloot 25 Rotterdam tel:010.4030399 info@berlage-institute.nl The international movie database Art Historians' Guide to the Movies